ZARYS HISTORII ROŚLINNOŚCI

Obecnie szata roślinna Borów Tucholskich powstała w wyniku zmian i przeobrażeń, którym ulegała roślinność w ciągu wieków. Decydującą rolę odegrał tu bez wątpienia klimat. Niemały wpływ miały również zmieniające się warunki życiowe, zjawiska geologiczne oraz w czasach najnowszych działalności człowieka. Historia roślinności regionu liczy 11,5 - 12 tys. lat. Koniec późnego glacjału, a tym samym całej epoki lodowej (plejstocenu) nastąpił około 10 tys. lat temu. Tuż po ustąpieniu lądolodu rozwinęła się tu bezleśna tundra, przechodząca w miarę polepszania się klimatu - w formacje stepowo - leśną i leśną. Rezultaty badań wykazują stale utrzymującą się odrębność florystyczną Borów Tucholskich w stosunku do obszarów sąsiadujących. Przejawem jej jest między innymi masowa obecność sosny panującej w regionie od przynajmniej 10 tys. lat. 
    Początek nieprzerwanego panowania lasów uznano powszechnie za granicę między epokami plejstocenu. W skład wczesnoholoceńskich, inicjalnych zbiorowisk leśnych wchodzą głównie brzoza, a później sosna czyli drzewa o szerokiej skali ekologicznej i małych wymaganiach termicznych. Okres panowania lasów brzozowych i brzozowo - sosnowych trwał około 500 lat. Następny okres, tzw. okres borealny, charakteryzował się bezwzględną dominacją sosny. W tym też czasie pojawiły się nowe gatunki: wiąz i leszczyna. Udział ich, początkowo niewielki, później nieco wzrósł, głównie na obszarach morenowych. Rozwinęły się też niektóre dotychczas niespotykane gatunki roślin zielonych, np. kłoć wierzchowata oraz jezierza morska. Świadczy to o systematycznej poprawie klimatu. Okres tzw. atlantycki (początek około 7800 lat temu) był okresem optimum klimatycznego całego holocenu. Zaszły wtedy istotne zmiany w pokrywie roślinnej. Rozprzestrzeniły się nowe gatunki drzew: dąb, lipa, a na wilgotnych siedliskach jesion i olcha. Był to okres panowania liściastych lasów mieszanych. W następnym okresie, subborealnym (początek około 4800 lat temu), charakteryzujący się większą wilgotnością, lecz niższymi temperaturami niż poprzedni, na odpowiednich siedliskach, głównie na wysoczyznach morenowych i w okolicach rzek, masowo występował grab. Jako ostatni gatunek pod koniec tego okresu lub na początku następnego okresu subatlantyckiego wkroczył na obszar Borów Tucholskich buk. Okres subborealny trwał około 2300 lat. Okres subatlantycki rozpoczął się około 2500 lat temu i trwa do chwili obecnej. W tym czasie zmniejszył się w lasach udział lipy, dębu, wiązu, sosna zaś rozprzestrzeniła się ponownie. W okresie historycznym obserwuje się silny, często destrukcyjny wpływ gospodarki człowieka. Współczesny obraz szaty roślinnej Borów Tucholskich jest częściowo wynikiem zachodzących w holocenie zmian klimatycznych i edaficznych, ale w znacznej mierze jest 

skutkiem działalności gospodarczej człowieka, który w sposób pośredni (wypasy powodujące szybkie ubożenie gleby) i bezpośredni ( wycinanie i wypalanie lasów a w czasach najnowszych - zalesianie) przyczyniał się do kształtowania szaty roślinnej Borów Tucholskich. Obecnie wśród sosnowych borów dość rzadko znaleźć można oazy liściastego starodrzewia, które objęte najczęściej ochroną rezerwatową nie przedstawiają jednak pierwotnego składu  puszczy.